Izbačeni - čiji su naši gradovi?

 

Piše: Stefana Pekez

 

20220527 164904 0000

 

 

Push (2019)

Trajanje: 1č 32min

Žanr: dokumentarni

 

Preko 55% svetske populacije živi u gradovima, dok je u razvijenijim ekonomijama taj procenat još veći i iznosi skoro 80%, a predviđa se da će ove brojke u budućnosti nastaviti da rastu. Ipak, gradovi su sve manje gradovi svojih stanovnika. Dramatičan rast cena stanovanja jedan je od najvidljivijih i najosetnijih problema i veliki broj urbane populacije prinuđen je da se bori za opstanak zbog globalne stambene krize usled koje je sve veći broj ljudi jedva u stanju da priušti krov nad glavom.

 

 

Pravo na stanovanje prepoznato je u Deklaraciji o ljudskim pravima, kao bitan preduslov ostvarivanja drugih socijalnih i ekonomskih prava i jedan od osnova fizičkog i psihičkog blagostanja pojedinca čije kršenje ima brojne negativne posledice. Ujedinjene Nacije usvojile su pojam adekvatnog stanovanja koji podrazumeva neophodnost ispunjavanja određenih standarda, sigurnost od prinudnog iseljenja, pristupačne cene i sl. Uprkos ovoj svesti o značaju adekvatnog stanovanja i nominalnoj zaštiti, situacija je u realnosti radikalno drugačija, a stanovi sve više tretirani isključivo kao roba, a ne kao ljudsko pravo i mesto koje treba da služi za život. Jaz između globalnih tokova krupnog kapitala, sveopšte finansijalizacije i komodifikacije nekretnina i običnih građana i njihovih potreba, ogroman je i dodatno produbljen od svetske ekonomske krize 2008. godine.

 

5

 

 

Ova aktuelna i goruća tema u središtu je pažnje dokumentarca Izbačeni reditelja Fredrika Gertena, a fokus je upravo na aspektu stanovanja kao ljudskog prava koji stoji u opoziciji prema posmatranju stanova kao luksuzne robe i vida finasijskog preiumućstva koje služi isključivo za dalje gomilanje profita. “I believe there's a huge difference between housing as a commodity and gold as a commodity. Gold is not a human right, housing is”, kaže u filmu Leilani Farha, kanadska advokatica koja obavlja dužnost specijalnog izveštača Ujedinjenih Nacija za pitanja adekvatnog stanovanja i čije putovanje po svetu dok istražuje situaciju sa stanovanjem na terenu čini glavnu narativnu nit ovog filma. Od Toronta i Njujorka, preko Londona, Berlina, Barselone, Milana i Upsale, pa do Seula i Valparaisa, film nam otkriva globalne razmere krize; u svim ovim gradovima uočljivi su vrlo slični obrasci i problemi. Lokalno stanovništo koje neretko čak i generacijama živi na jednom mestu bori se za opstanak usred eksponencijalnog rasta cena stanovanja koje im oduzimaju veliku većinu mesečnih prihoda, živeći pod stalnom pretnjom iseljenja, dok svuda okolo niču luksuzni stanovi koji uglavnom ostaju prazni. Pored svedočanstava ljudi direktno zahvaćenih i oštećenih ovim razvojem, filmu mnogo doprinose i komentari sociološknije Saskie Sasen i ekonomiste Džozefa Stiglica koji osvetljavaju procese na delu i uzročnike problema. 

 

10

 

 

Izbačeni uspeva da na pristupačan i razumljiv način predstavi te apstraktne i nedovoljno poznate procese, pritom ne izneveravajući njihovu kompleksnost preteranim pojednostavljivanjem ili banalizovanjem i nikad ne gubeći iz vida realne ljude i njihove priče što film čini prijemčivim i daje mu humanu dimenziju s kojom je moguće identifikovati se.

 

 

Iako se bavi analizom vrlo lošeg stanja stvari, film ipak pokušava da pruži i dozu optimizma i pokaže da je promena ne samo moguća već i na pomolu. Pored lokalnih inicijativa i štrajkova koje sprovode zajednice direktno ugroženih i pogođenih ljudi koje pokušavaju da sačuvaju i povrate svoja susedstva, vidimo i sastanak koji Leilani organizuje s gradonačelnicima posvećenim aktivnoj promeni. Pored toga, tu je i globalni pokret The Shift koji je osnovala sama Leilani. Film se tako završava pozitivnom notom i verom da se vredi boriti za gradove koji će biti istinski dom svakom svom stanovniku.

 


Film Izbačeni Fredrika Gertena moguće je pogledati preko KinoKauch platforme do 2. juna, po ceni od 1.5 USD u dinarskoj protivvrednosti. Film je bio prikazan u okviru Skandinofilmske večeri u UK Parobrod, 25. maja.